Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN

Open leermiddelen

Effectief, efficiënt en flexibel leren

Om online onderwijs mogelijk te maken is de beschikbaarheid van goede online leermiddelen essentieel. Het gaat daarbij niet alleen om leermiddelen waarvoor betaald moet worden. Er zijn ook veel leermiddelen vrij beschikbaar. Wereldwijd delen steeds meer docenten hun onderwijsmateriaal gratis via online platforms. De Bibliotheek kan je adviseren bij aanschaf, vinden, gebruik, creatie en delen van online lesmaterialen.

Open leermiddelen (ofwel open educational resources of afgekort OER) zijn digitale leermaterialen die online vrij beschikbaar zijn voor (her)gebruik. Het kopiëren, bewerken en verspreiden van het materiaal is onder voorwaarden toegestaan (Creative Commons).

Open leermiddelen zijn er in verschillende varianten:

  • Losse leermaterialen zoals weblectures of multiple choice vragen.
  • Samengestelde leermaterialen, zoals open online cursussen (b.v. MOOC’s).

Meer informatie over open leermiddelen is te vinden in de SURF-module “Kennismaking open leermaterialen?"

Leermiddelen met een betaalde licentie

Wil je online lesmateriaal gebruiken waarvoor betaald moet worden of waarvoor een licentie moet worden afgesloten? Neem dan contact op met een informatiespecialist van de Bibliotheek. Hij of zij kan assisteren bij het vinden van digitaal onderwijsmateriaal, het afsluiten van een licentie en het gebruik van leermiddelen binnen de licentievoorwaarden.

  • Vinden van open leermiddelen

    Er zijn specifieke zoekmachines en portals die je kunt gebruiken voor het vinden van open leermiddelen. In onze categorie Zoeken in de collectie vind je meer informatie over het zoeken naar open leermiddelen, zoals: Algemene Open Education Resources (OER) zoekmachines, Open courseware, Massive Online Open Courses (MOOCs), Open textbooks, Vragenlijsten en Afbeeldingen.

  • Gebruik van open leermiddelen

    Open leermiddelen kunnen worden gebruikt ter inspiratie, als aanvulling op eigen materiaal, of als compleet cursusonderdeel. Open digitale leermiddelen kunnen voorafgaand, tijdens of na de les worden ingezet (b.v. op Canvas). Soms kan het gebruik van open leermaterialen tijdwinst opleveren.

    Er zijn voorwaarden verbonden aan het kopiëren, bewerken en verspreiden van open materiaal dat je online vindt. Ook op gratis beschikbaar online materiaal rust auteursrecht. Meestal staat bij een open leermiddel een Creative Commons-licentie (afgekort: CC) die aangeeft op welke manieren je dit leermiddel mag gebruiken. Op de website van Creative Commons Nederland zie je wat de licentievoorwaarden zijn. 

    Zie ook auteursrecht voor docenten waarmee je contact kunt opnemen bij vragen over Creative Commons licenties.

  • Creatie van open leermiddelen

    Steeds vaker worden (open) leermiddelen gecreëerd door docenten zelf, onafhankelijk van uitgevers. Leermiddelen kunnen zo nog beter worden toegesneden op de specifieke behoeften van onderwijsinstellingen en worden ingezet binnen het blended learning concept en flexibel onderwijs. Omdat de instelling zelf auteursrechthebbende is, kan er bovendien gemakkelijk open worden gedeeld.

    Online cursussen

    Voor het maken van online cursussen kun je gebruik maken van Canvas. Helemaal open delen is daarbij niet mogelijk, wel binnen de instelling en met andere Canvasgebruikers. Daarnaast maakt de UvA ook gebruik van Coursera. Voor meer informatie kun je contact opnemen met de facultaire ICT-in-het-onderwijs ondersteuners.

    Open textbooks

    Open textbooks zijn gratis online verkrijgbare studieboeken met een open copyright licentie, dus vrij voor hergebruik. Wat precies is toegestaan (wat betreft aanpassen en distribueren) wordt vastgelegd in een creative commons licentie. Meer informatie over Open Textbooks.

    Er zijn verschillende opties voor het maken van open e-textbooks. Één ervan is Wikiwijs. Dit is een gebruiksvriendelijke gratis online tool voor het maken van een open textbook waarbij het mogelijk is om met docenten gemeenschappelijk te werken, ook van buiten de eigen instelling. De gepubliceerde e-textbooks zijn eenvoudig te integreren in Canvas.

    Video's

    Video’s spelen een steeds prominentere rol binnen het onderwijs. Je kunt terecht bij het AudioVisueel Centrum van de UvA voor ondersteuning bij het maken van videomateriaal.

  • Delen van open leermiddelen

    Door zelf onderwijsmateriaal te delen draag je bij aan betere toegankelijkheid van onderwijs, aan valorisatie van kennis en het geeft bovendien de kans om jezelf of de instelling te profileren.

    Het delen van leermiddelen biedt ook andere voordelen:

    • Kwaliteitsverbetering van leermiddelen (door feedback en extra focus op kwaliteit door de maker zelf).
    • Impuls aan meer samenwerking (ook over de grenzen).
    • Professionalisering van de docent.

    Toekennen van een licentie aan eigen materiaal

    Denk na onder welke licenties je je eigen materiaal beschikbaar stelt. Een goede optie is om het materiaal te verspreiden onder een Creative Commons (CC)-licentie. Met een CC-licentie behoud je alle rechten als maker, maar geef je vooraf toestemming aan anderen om het werk te delen of te bewerken. Er zijn verschillende opties als je kiest voor een CC-licentie, afhankelijk van wat je wilt dat anderen met het werk mogen doen. Voor alle licenties geldt dat je naam als maker moet worden vermeld. Verder kun je kiezen of men het materiaal mag bewerken, commercieel mag gebruiken en of ze het (afgeleide) werk weer onder dezelfde voorwaarden moeten verspreiden.

    Meer informatie over CC-licenties

    Lees ook meer informatie over auteursrecht voor docenten.

    Waar delen?

    Platforms waarop je je open leermiddelen kunt delen zijn bijvoorbeeld:

    • Canvas Commons: Als je materiaal in Canvas Commons plaatst kun je dat op 4 niveaus delen:
      - Persoonlijk (alleen voor jou)
      - Groep in Commons (specifieke groep Canvas gebruikers
      - Universiteit van Amsterdam (alle Canvas gebruiker binnen de UvA)
      - Consortium in Commons (specifieke groep instellingen die Canvas gebruiken)
      Groepen in Canvas Commons kunnen alleen door de Canvasbeheerders worden aangemaakt. Daarna kunnen de groepsleiders zelf andere collega’s toevoegen. Neem contact op met je Canvasbeheerder als je een groep wilt laten aanmaken.
    • UvA Mediasite (webcolleges, kennisclips, etc.)
    • UvA Streaming Media (uploaden eigen video’s)
    • Slideshare (Powerpoints)
    • OER Commons (Internationaal leermiddelen platform)
    • Wikiwijs (Leermiddelen platform)