Collectie in beeld: digitale kaarten uit de Muller-collectie
Digitalisering van erfgoed
27 maart 2026
Drie erfgoedstukken uit de Muller-collectie
In 1910 kocht het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) de hele voorraad kaarten van het bekende Amsterdamse antiquariaat Fred. (Frederik) Muller. De UvA heeft deze collectie in langdurige bruikleen. Het gaat vooral om losse kaarten afkomstig uit Nederlandse atlassen van de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw.
Deze kaart van Sri Lanka is een herdruk door de Amsterdamse uitgever van kaarten Peter Schenk Jr. van een oudere kaart door Nicolaes II Visscher (1649-1702).
Kaart van Sri Lanka
Van de zeventiende eeuw tot 1802 was er een koloniale aanwezigheid van Nederlanders op dit eiland en dat laat deze kaart zien door de vele forten met Nederlandse vlag en door plaatsnamen als Amsterdam, Middelburg en Hoorn in het noorden. Het onderzoeksproject Globalise van het Huygens Instituut laat de plaatsnamen op de digitale kaart lezen door AI, zodat ze gekoppeld kunnen worden aan de VOC-archieven. Voor onderzoekers van het Copernicus Institute of Sustainable Development van de Universiteit Utrecht is deze digitale kaart van belang voor hun kwantitatieve onderzoek naar de ecologische voetafdruk van koloniale landbouw.
Dit is een van de oudste kaarten van Suriname, uitgegeven door Joachim Ottens aan het begin van de achttiende eeuw.
Kaart van Suriname
In deze periode (begin 17-de eeuw) was het Nederlandse koloniale bewind gericht op plantages voor de productie van suiker en koffie, waar het zware werk gedaan moest worden door slaafgemaakten. Deze kaart laat alleen de woonhuizen en namen van plantage-eigenaren in Suriname zien en niet de aanwezigheid van gedeporteerde Afrikanen. De nadrukkelijke weergave van rivieren en beken wil de lezer in Nederland laten zien dat de plantages goed toegankelijk zijn via het water. Deze digitale kaart en andere digitale bronnen over de geschiedenis van Suriname worden samengebracht door de Suriname Time Machine.
De beroemde Amsterdamse kaartenmaker Willem Jansz Blaeu, drukte deze wereldkaart vanaf 1630 voor verschillende edities van zijn Atlas. De kaart laat goed het wereldbeeld uit de zeventiende eeuw zien. Europa is afgebeeld als het centrum van de wereld.
Wereldkaart
Door de Mercatorprojectie lijken Afrika en Zuid-Amerika kleiner dan in werkelijkheid. Veel van de rest van de wereld is onbekend – voor de Europeanen. Rondom de kaart is een decoratieve rand te zien, met de vier elementen en de vier seizoenen. Onderaan staan de zeven wereldwonderen en bovenaan de zeven planeten. Dit is het geocentrisch beeld van het heelal met de aarde als centrum, wat ook goed past bij de ideeën uit de Bijbelverhalen.
Project ‘Verbonden kaarten’
In de afgelopen jaren zijn duizenden kaarten uit de erfgoedcollecties van de Universiteit van Amsterdam gedigitaliseerd. De afgelopen maanden is een inhaalslag gemaakt om deze kaarten toegankelijk te maken: inmiddels zijn ongeveer 1000 kaarten online te bekijken en voor de zomer komen daar nog eens 2000 bij.
Dit wordt mede mogelijk gemaakt door een subsidie van €75.000 voor het project Verbonden kaarten, toegekend aan het Allard Pierson en de Bibliotheek UvA/HvA in samenwerking met de Amsterdam Time Machine en de TU Delft. De bijdrage is afkomstig van de Stichting PICA binnen het programma “Verbonden digitaal erfgoed”, dat zich richt op het beter vindbaar en deelbaar maken van digitale collecties.
Dankzij deze subsidie kunnen gedigitaliseerde kaarten uit de collectie van het Allard Pierson beter ontsloten worden. Via de online applicatie Allmaps worden de kaarten door middel van georeferencing gekoppeld aan OpenStreetMap. Hierdoor worden de kaarten geografisch doorzoekbaar en online toegankelijk.
Dankzij de steun van Stichting PICA worden de gedigitaliseerde kaarten uit de Muller-collectie nu versneld online gezet en bewerkt via Allmaps.