Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN uva.nl
Onderzoekers

Open access publiceren

Open access heeft als doel om publiek gefinancierd onderzoek voor iedereen toegankelijk te maken. Open access publicaties zijn beter vindbaar, worden vaker geciteerd en hebben een groter bereik.

Met vragen over open access publiceren kun je terecht bij de Open Access Helpdesk van de Bibliotheek: openaccess@uva.nl.

  • 1) 100% open access in 2020

    De Nederlandse regering heeft open science op de politieke agenda gezet. In 2013 eerst op nationaal niveau en vervolgens in 2016 op Europees niveau tijdens het voorzitterschap van de EU.

    Om de Europese afspraken in Nederland te implementeren is in februari 2017 het Nationaal Plan Open Science (NPOS) ondertekend door tien partijen, waaronder KNAW, NWO/ZonMw, de VSNU en UKB (het samenwerkingsverband van universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek).

    Een belangrijke ambitie van het NPOS is 100% open access publiceren in 2020. Alle wetenschappelijke publicaties die met publiek geld zijn gefinancierd moeten vanaf 2020 voor iedereen direct open toegankelijk en te hergebruiken zijn.

    De VSNU/UKB is trekker van deze ambitie en initieert en coördineert gezamenlijk beleid tussen de hoofdrolspelers in het veld. Zie ook de ‘roadmap’ naar open access van 2018-2020 en de informatiepagina over open access van de VSNU.

    Meer informatie over open access, actualiteiten, open access in Nederland en de actuele open access overeenkomsten met uitgevers is te vinden op het landelijke informatieportaal openaccess.nl.

  • 2) Betrouwbare open access tijdschriften en uitgevers

    Het aanbod van open access uitgevers is groot. Open access uitgevers doen over het algemeen qua kwaliteit niet onder voor traditionele uitgevers. Er zijn echter ook zogenoemde rooftijdschriften die weinig of geen redactionele diensten leveren of peer review voor de publicatiekosten. Hoe bepaal je of een uitgever of tijdschrift betrouwbaar en/of van goede kwaliteit is?

    Tip: Gebruik de handreikingen op de website Think, Check, Submit voor het beoordelen van tijdschriften of uitgevers.

    Voordat je een tijdschrit of uitgever kiest, raadpleeg de volgende overzichten:

    • Directory of Open Access Journals (DOAJ)
      Alle uitgevers of tijdschriften opgenomen in de DOAJ voldoen aan criteria rond transparantie en ‘best practice’.
    • Directory of Open Access Books (DOAB)
      Ontsluit boekuitgevers en open access boeken die voldoen aan de vereisten vastgesteld bij de OAPEN Foundation en OASPA.
    • The OAPEN Foundation
      Biedt een overzicht van open access boekuitgevers die voldoen aan de open access voorwaarden van o.a. de European Research Council (ERC), Wellcome en Austrian Science Fund (FWF).
    • Open Access Scholarly Publishers Association (OASPA)
      Uitgevers die zijn aangesloten bij OASPA moeten voldoen aan opgestelde lidmaatschapscriteria.

    Kijk voor verdere informatie over het beoordelen van de kwaliteit van open access tijdschriften- en boekuitgevers op openaccess.nl.

  • 3) Kortingsregelingen met uitgevers

    Kosteloos open access publiceren onder landelijke overeenkomsten
    De afgelopen jaren heeft de Bibliotheek in landelijk verband overeenkomsten gesloten over open access publiceren met de grotere traditionele uitgevers. Hierdoor kunnen UvA-onderzoekers nu kosteloos of met een korting tot 90% op de publicatiekosten (APC) open access publiceren in bijna 9.000 tijdschriften die gedeeltelijk open zijn (hybride).

    Overzicht van uitgevers en voorwaarden
    Er zijn onder andere overeenkomsten met American Chemical Society, Cambridge University Press, Elsevier en Springer. Kijk voor een volledig overzicht van de uitgevers, inclusief de voorwaarden, op openaccess.nl.

    Open Access Journal Browser
    Wil je snel uitvinden of een bepaald tijdschrift deel uitmaakt van de overeenkomsten en wil je weten welke korting van toepassing is? Zoek deze dan op in de Open Access Journal Browser.

    Overzicht kortingsregelingen van de Bibliotheek
    Naast landelijke overeenkomsten met traditionele uitgevers heeft de Bibliotheek ook kortingsregelingen op de publicatiekosten (APC) bij een aantal volledig open access uitgevers. Bij de volgende uitgevers geldt een kortingsregeling:

    BioMed Central (BMC)
    Ruim 300 open access tijdschriften in de biomedische-, natuurwetenschappen en wiskunde. UvA-onderzoekers ontvangen 15% korting op de APC wanneer zij melden dat de universiteit supporting member is.

    Vragen? Neem contact op met Lieuwe Kool, hoofd Medische Bibliotheek AMC.

    Cogitatio
    Een kleine open access uitgever in de sociale wetenschappen. Corresponderende auteurs die hun UvA-mailadres gebruiken kunnen kosteloos open access publiceren bij Cogitatio.

    Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie (MAB)
    UvA-onderzoekers kunnen gratis in dit open access maandblad publiceren.

    MDPI
    Open access uitgever met een groot aantal tijdschriften in vrijwel alle wetenschapsgebieden. De eerste/corresponderende auteur krijgt 10% korting op de APC. Selecteer het UvA-lidmaatschap tijdens het indienen en gebruik een UvA-mailadres en/of doorloop het proces vanuit het UvA-netwerk.  

    Open Library of Humanities
    Open access platform met een twintigtal tijdschriften in de humaniora. UvA-onderzoekers kunnen gratis in de Open Library of Humanities publiceren.

    PeerJ
    Open access uitgever met focus op biologie en medische wetenschappen. Via de Bibliotheek kunnen UvA-onderzoeker kosteloos een lifetime publishing plan afnemen. Er zijn 50 van deze publishing plans beschikbaar. Doorloop het proces vanuit het UvA-netwerk.

    SciPost Physics
    Initiatief van UvA-onderzoekers, nu nog voornamelijk in de discipline van de Natuurkunde. Met open peer review. UvA-onderzoekers kunnen zonder kosten in SciPost Physics publiceren.

    Sociologie
    UvA-onderzoekers kunnen gratis open access in het tijdschrift Sociologie publiceren.

    SpringerOpen
    Uitgever met meer dan 200 open access tijdschriften in vrijwel alle wetenschapsgebieden. UvA-onderzoekers krijgen 15% korting wanneer ze aangeven dat de universiteit supporting member is. Gebruik een UvA-mailadres en/of doorloop het proces vanuit het UvA-netwerk.

    Vragen? Neem contact op met Lieuwe Kool, hoofd Medische Bibliotheek AMC.

  • 4) Open access publiceren in de UvA-repository

    Wanneer open access publiceren niet mogelijk blijkt bij een uitgever, kan dat alsnog door de preprint of post print van je publicatie open access te maken via de universitaire repository. Dit kan via Pure, het onderzoeksregistratiesysteem van de UvA. Open access door ‘zelf te archiveren’ noemt men ook wel ‘groen open access’.

    Na archiveren zijn publicaties te downloaden via de persoonlijke pagina’s, de repository UvA-DARE en via Google Scholar.

    Uitgeversembargo’s
    Uitgevers hanteren verschillende embargotermijnen rond het zelf archiveren van tijdschriftartikelen. Deze zijn terug te vinden in de uitgeefovereenkomst en op de website Romeo/SHERPA. De informatie van Romeo/SHERPA vind je ook terug in Pure.

    Staat een uitgever zelf archiveren niet toe? Maak dan gebruik van je recht uit artikel 25fa Auteurswet (zie kop 5 Publicaties vrij toegankelijk maken) en maak na zes maanden de uitgeversversie alsnog openbaar.

    Zie voor meer informatie de handleiding Open access publiceren op de ondersteuningspagina van Pure.

  • 5) Publicaties vrij toegankelijk maken (art. 25fa Auteurswet)

    Met een beroep op artikel 25fa uit de Auteurswet (het zgn. amendement Taverne) kunnen onderzoekers een kort werk van wetenschap dat gefinancierd is met publieke middelen na een redelijke termijn vrij toegankelijk maken.

    Artikel 25fa Auteurswet:
    “De maker van een kort werk van wetenschap waarvoor het onderzoek geheel of gedeeltelijk met Nederlandse publieke middelen is bekostigd, heeft het recht om dat werk na verloop van een redelijke termijn na de eerste openbaarmaking ervan, om niet beschikbaar te stellen voor het publiek, mits de bron van de eerste openbaarmaking daarbij op duidelijke wijze wordt vermeld”.

    De Universiteit van Amsterdam doet mee aan een landelijke pilot You share, we take care! om dit te faciliteren. Op basis van het amendement Taverne worden de uitgeversversies van korte wetenschappelijke publicaties na zes maanden vrij toegankelijk gemaakt via de repository van de universiteit. De Bibliotheek voert dit op verzoek van en in overleg met de onderzoeker uit.

    Meedoen met de pilot of vragen hierover? Mail naar openaccess@uva.nl.

  • 6) Open access verplichtingen / Plan S

    Open access verplichtingen
    De meeste onderzoeksfinanciers verbinden een open access verplichting aan de verstrekte onderzoeksgelden.  

    Deze open access eisen zijn terug te vinden in de richtlijnen behorende bij de verschillende onderzoeksgelden; zie onder andere bij andere de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), de Europese Commissie (Horizon2020) en de European Research Council (ERC).

    Financiering
    Neem kosten voor open access altijd mee in de projectbegroting. Of maak gebruik van de kortingsregelingen met uitgevers voor open access. Er zijn bij de UvA namelijk geen extra fondsen waar dit soort kosten na afloop gedeclareerd kunnen worden.

    Plan S
    Plan S is een initiatief van cAOlition S - een internationaal consortium van onderzoeksfinanciers, waaronder NWO - om de transitie naar 100% open access te versnellen. Vanaf 1 januari 2021 moeten publicaties die voortkomen uit gelden van deze onderzoeksfinanciers direct open access gepubliceerd worden. Plan S richt zich in de eerste plaats op wetenschappelijke artikelen. In een later stadium zullen ook eisen voor monografieën en boekhoofdstukken bekend gemaakt worden.

    In de implementation guidelines wordt uiteengezet hoe je als onderzoeker kunt voldoen aan de eisen van Plan S. De belangrijkste eisen voor het publiceren van wetenschappelijke artikelen, volgens Plan S, zijn nu: meteen open access, toegankelijk onder een Creative Commons-licentie (CC-BY) en met behoud van auteursrecht.

    Dit kan door:

    • te publiceren in een open access tijdschrift of open access platform;
    • een finale (VoR) of geaccepteerde (AAM) versie in de institutionele repository te archiveren;
    • te publiceren in een hybride tijdschrift dat deel uitmaakt van een zogenoemde ‘transformative agreement’.

    Vragen over Plan S? Stel ze aan openaccess@uva.nl.

    Opmerking: De publicatie van de implementation guidelines van Plan S heeft tot veel debat geleid onder onderzoekers over de transitie naar open access. Er zijn verschillende bijeenkomsten georganiseerd en statements gepubliceerd over Plan S.

    De VSNU onderschrijft de ambities van Plan S maar vraagt ook aandacht voor zorgvuldigheid.

  • 7) Open access publicaties vinden

    Veel open access publicaties zijn te vinden met behulp van de discovery tool van de Bibliotheek CataloguePlus (filter op ‘availability’ --> open access) en met zoekmachine Google Scholar.

    Daarnaast bestaat er een aantal op open access publicaties (artikelen en boeken) gerichte zoekmachines:

    • OpenAIRE – Explore: geeft toegang tot meer dan 27 miljoen open access publicaties van 15.000 instellingen en 18 onderzoeksfinanciers.
    • ArXiv: respository met (ca. 1,5 miljoen) wetenschappelijke open access (pre-)publicaties binnen de wiskunde, informatica, kwantitatieve biologie, economie en statistiek.
    • Met de Directory of Open Access Books (DOAB) en OAPEN kunnen peer reviewed open access boeken gevonden worden.
    • CORE: open access zoekmachine die wetenschappelijke repositories over de hele wereld ontsluit. Biedt toegang tot 135 miljoen geïndexeerde open publicaties.
    • Unpaywall is een browser-extensie die open access versies van artikelen detecteert op uitgeverswebsites. Heeft de Bibliotheek geen abonnement en kun je een publicatie niet lezen? Dan biedt deze extensie uitkomst bij gebruik van de browsers Firefox en Chrome.
  • 8) Begrippenlijst

    Enkele begrippen die veel gebruikt worden rond het thema open access uitgelegd:

    Author Processing Charge (APC)
    Het bedrag dat betaald wordt om een artikel open access te publiceren. In 2017 bedroeg de gemiddelde APC € 1.700,-. Afhankelijk van het tijdschrift of uitgever variëren de APC’s voor open access artikelen van € 400,- tot soms wel € 4.000,-.

    Book Processing Charge (BPC)
    Het bedrag dat betaald wordt om een boek open access te publiceren. De kosten voor open access publiceren van een boek variëren per uitgevers en zijn tussen de € 7.000,- en € 15.000,-.

    Corresponding author
    Voor de uitgever is de corresponderende auteur degene die het artikel indient (submit). Om in aanmerking te komen voor een kortingsregeling is het meestal een vereiste dat de corresponding author een affiliatie (dienstverband) heeft bij de UvA.

    Creative Commons licentie (CC)
    Door een Creative Commons licentie van toepassing te verklaren op een publicatie wordt aangegeven dat men afziet van bepaalde wettelijke auteursrechten. Er zijn verschillende soorten CC-licenties, waarvan de CC-BY de minst restrictieve is. De meeste onderzoeksfinanciers vereisen of adviseren deze licentie omdat hiermee de publicatie volledig toegankelijk wordt volgens de definities van de Berlin Declaration (2003).

    Diamant open access
    Wanneer een auteur zonder betaling open access kan publiceren in een open access tijdschrift of op een open access platform omdat de kosten hiervan al door (wetenschappelijke) instellingen zijn opgebracht, noemt men dat diamant open access. Voorbeelden zijn Glossa of SciPost.

    Goud open access
    Wanneer een publicatie direct bij een uitgever met een Creative Commons licentie open access gepubliceerd wordt, noemt men dit goud open access. Hier wordt doorgaans een Author Processing Charge (APC) of Book Processing Charge (BPC) voor betaald.

    Groen open access
    Wanneer een versie (post print, pre print, uitgevers PDF) van een publicatie naderhand door zelf archivering in bijvoorbeeld de universitaire repository openbaar wordt gemaakt, noemt men dit groen open access. Hier zijn geen kosten aan verbonden.

    Hybride tijdschrift
    Een hybride tijdschrift is een traditioneel abonnementstijdschrift waarin óók open access gepubliceerd kan worden tegen betaling van een APC. De UvA heeft in landelijk verband kortingsregelingen afgesloten met de grote uitgevers, waardoor UvA-onderzoekers kosteloos in veel van dit soort tijdschriften kunnen publiceren.

    Open access
    Als een publicatie vrij toegankelijk is en iedereen de inhoud kan lezen, downloaden, kopiëren, distribueren, printen, indexeren, in het onderwijs gebruiken, ernaar en erin zoeken, of anderszins gebruiken binnen de wettelijk geldende afspraken, wordt de publicatie 'open access' genoemd. Zie ook de Berlin Declaration (2003).

    Publicaties die alleen maar vrij toegankelijk (groen open access) zijn worden echter ook vaak ‘open access’ genoemd, hierop is normaal auteursrecht van toepassing en deze voldoen niet aan bovenstaande definitie.

    Post print
    Geaccepteerde versie na peer review. Dit is de finale versie van de publicatie die gepubliceerd gaat worden maar dan nog zonder de opmaakkenmerken (stijl, paginanummers) van de uitgever. Deze versie wordt ook wel de author accepted manuscript (AAM) genoemd.

    Preprint
    De auteursversie van een publicatie. Dit is de originele vorm waarin een auteur de publicatie bij de uitgever indient.