Bibliotheek

Zoeken in CatalogusPlus

‘Zorg voor een licentie die duidelijk maakt wat anderen met je artikel en data mogen’

15 december 2016

‘De wereld wordt er beter van als we kennis en data delen. Daarom ben ik een groot voorstander van open access en open data. Wetenschap is discours, je moet kunnen uitwisselen en samenwerken - daarvoor moet je toegang hebben. Als jurist zet ik me daar graag voor in’, vertelt Lucie Guibault enthousiast.

Guibault is universitair hoofddocent bij het Instituut voor Informatierecht van de UvA. Samen met Andreas Wiebe publiceerde zij in 2013 het rapport OpenAire – Safe to be open, Study on the protection of research data and recommendations for access and usage - het resultaat van een EU-gefinancierd consortiumonderzoek naar verschillende aspecten van intellectueel eigendom bij onderzoeksdata. Er volgt nog een rapport over privacy bij onderzoeksdata.

Afstand doen van auteursrecht

‘Ruwe data zijn niet beschermd door auteursrecht, want het auteursrecht beschermt geen ideeën maar alleen oorspronkelijke uitingen die het stempel van de maker dragen. Bij experimenteel onderzoek moet je aan zoveel regels voldoen dat jouw selectie van data vrijwel nooit oorspronkelijk is. Onderzoekers hebben wel auteursrecht op hun publicaties op basis van hun onderzoeksdata. Bij tachtig procent van de grote uitgeverijen moeten zij echter bij publicatie hun auteursrechten overdragen; die komen dan bij de uitgeverij.’

Weinig materiaal beschikbaar voor text and data mining

‘Publicatie via Open Access vindt nog maar beperkt plaats, waardoor er weinig materiaal beschikbaar is voor text and data mining. Dat is zonde want er is een schat aan waardevolle data en geen mens heeft de tijd om al het wereldwijde onderzoek te lezen, dus de enige manier om het te ontsluiten is door data mining. Met open data kun je bestanden koppelen, vergelijken en analyseren om zo nieuwe inzichten te krijgen; dat maakt ze extra waardevol. ’

Sinds 1996 databankrecht in Europa

‘Sinds 1996 hebben we in Europa behalve het auteursrecht ook het databankenrecht. Er is sprake van intellectueel eigendomsrecht op een databank als je hard kunt maken dat je een substantiële investering hebt gedaan voor het vergaren van de (onderzoeks)data. De contouren van het databankrecht zijn nogal vaag, dus we moeten vaak terug naar het Europese Hof van Justitie voor hun interpretatie. In de Verenigde Staten kennen ze geen databankenrecht; daar vinden ze de free flow of information belangrijker. Het probleem is dat er in Europa een praktijk is ontstaan, waarbij grote uitgeverijen extra laten betalen voor het beschikbaar stellen van publicaties en data voor Text and Data Mining (TDM).’

Voorstel voor beperking op het Europees auteursrecht bij TDM

Guibault is betrokken bij twee grote EU-Horizon 2020-onderzoeksprojecten die beide gaan over Text and Data Mining (TDM): FutureTDM en OpenMinTeD. ‘De Europese wetgever is bezig met herziening van het Europese auteursrecht. Met FutureTDM willen we daar een rol in spelen om ervoor te zorgen dat er een verplichte beperking komt in het Europese auteursrecht en databankrecht voor Text and Data Mining. De Europese Commissie heeft in 2016 een ontwerprichtlijn, genaamd Digital Single Market, gepubliceerd met daarin opgenomen een beperking op het auteursrecht bij TDM. Het is een stap voorwaarts maar we zijn nog niet 100% tevreden over dit voorstel, omdat het alleen geldt voor TDM- activiteiten door onderzoeksorganisaties. Wij vinden dat TDM mogelijk moet zijn voor  iedereen, niet alleen voor medewerkers van onderzoeksorganisaties.’  

Interoperabiliteit van data bevorderen

‘Het doel van OpenMinTeD is om een infrastructuur te creëren om TDM beter mogelijk te maken. Daarbij komen technische en juridische aspecten kijken. We maken een platform dat niet alleen kennis biedt, maar ook softwaretools om de interoperabiliteit van data te bevorderen, zodat je data makkelijker kunt combineren. Vrijwel elk land heeft zijn eigen specifieke regels voor auteursrecht, beeldrecht en luisterrecht. Dat geeft nu veel rechtsonzekerheid. Daarom is mijn grote wens dat als wetenschappers hun data publiceren ze dat dan doen via een Creative Commons-licentie  (CC).’

Gebruik een Creative Commons-licentie

‘CC biedt wetenschappers en alle andere creatieve makers de vrijheid om op een flexibele manier met hun auteursrechten om te gaan. Met een keuze uit zes (gratis) beschikbare standaardlicenties bepaalt de auteursrechthebbende in welke mate zijn of haar werk verder verspreid mag worden. Daarmee is voor iedereen direct duidelijk onder welke voorwaarden ze je werk mogen gebruiken zonder dat er telkens toestemming nodig is. Daarbij ben ik een groot voorstander van de minst restrictieve variant: alleen Naamsvermelding. Om datasets te kunnen combineren of vergelijken moeten de licenties namelijk compatibel zijn. In OpenminTeD werken we ook aan een tool die licenties vergelijkt op een breed scala van aspecten om zo snel te kunnen beoordelen of ze compatibel zijn.’

Interview: Anneke de Maat

Gepubliceerd door  Bibliotheek van de UvA