Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN uva.nl

'De affaire Stapel heeft het vakgebied Psychologie grote schade toegebracht, maar heeft ons ook iets opgeleverd,' stelt hoogleraar Theoretische neuropsychologie Jaap Murre.

'Sindsdien is er wereldwijd veel draagvlak voor zorgvuldig databeheer. Bij de afdeling Psychologie van de UvA waren we ook vóór Stapel al bezig met professionalisering van onderzoek en dataopslag, maar toen vonden veel onderzoekers het "wel een goed idee maar te tijdrovend".'

Murre stelde samen met collega's van de Wetenschappelijke Adviesraad het dataprotocol voor Psychologie op. 'Na Stapel was er steun van iedereen en konden we het protocol invoeren. Sinds januari 2015 zijn onze onderzoekers ook echt verplicht zich eraan te houden. Naast veilige opslag streven we drie doelen na: verantwoordelijkheid, efficiëntie en data delen.'

De hond heeft mijn usb-stick opgegeten

'Ons dataprotocol verplicht onderzoekers hun data op twee verschillende fysieke locaties op te slaan. En binnen één maand na publicatie moeten de data opgeslagen zijn op de Big Brother-server van Psychologie. Met "Ik zou je graag mijn prachtige onderzoeksresultaten tonen maar de hond heeft mijn usb-stick opgegeten" kun je dus niet meer aankomen. We hebben geen regels voor wáár men data moet opslaan. Ze staan dus verspreid over allerlei dragers zoals harddisks, cloudservers en Dropbox. Het is nog wat rommelig. Het gaat vaak ook om hele zware bestanden, bijvoorbeeld bij MRI-onderzoek. Voor de opslag van zware data hebben we steeds betere faciliteiten. Alle data die we genereren in ons eigen onderzoekslab worden automatisch opgeslagen en er worden steeds software-updates van gemaakt, zodat ze toegankelijk blijven.'

Twee onderzoekers verantwoordelijk voor dataset

'Het protocol eist dat voor elke dataset twee onderzoekers verantwoordelijk zijn. Ook stimuleren we onderzoekers de structuur van hun databestanden en de codes goed te beschrijven. Dit opdat andere onderzoekers er makkelijk mee uit de voeten kunnen maar ook zodat je later zelf nog weet hoe je het toen bedacht had. Je denkt dat je dat wel onthoudt maar dat blijkt vaak niet zo te zijn. Als je het vooraf goed organiseert, bespaar je jezelf later tijd.'

Data delen op verschillende niveaus

'We moedigen iedereen heel erg aan om data online te publiceren via de repositories van bijvoorbeeld DANS of de Open Science Foundation. Steeds meer bladen eisen dat ook. Data delen kan op verschillende niveaus: van op aanvraag via een mailtje tot volledige vrijgave. Aan het idee van data delen moesten veel onderzoekers in het begin wel wennen. Onderzoekers kunnen zelf beslissen of en op welk niveau ze hun data willen delen.'

Steekproefsgewijze toetsing

'Bij de invoering van het dataprotocol hebben we een symposium en lezingen georganiseerd. Die werden druk bezocht. Nu is het de kunst om onze onderzoekers ervan bewust te houden dat het dataprotocol nog steeds verplicht is. Het staat daarom op de agenda voor alle jaargesprekken. Daarnaast gaat de Commissie Integriteit met steekproeven toetsen of onderzoekers zich eraan houden. Er zijn geen sancties, maar we spreken onderzoekers er wel serieus op aan. We hopen dat dit ook zorgt voor bewustwording bij collega´s. Mijn indruk is dat gemiddeld alle onderzoekers wel wat stappen hebben gezet in beter databeheer. Sommige onderzoeksgroepen hebben een strenger protocol gemaakt.'

Tips

'Zelf vond ik het heel belangrijk om het protocol kort en met humor op te schrijven, zodat mensen het ook daadwerkelijk lezen, en om een leuke presentatie te maken. Ook hebben we ook twee vertrouwenspersonen ingesteld waar onderzoekers met twijfels of vragen over integere omgang met onderzoeksdata terecht kunnen. Dit zijn een emeritus en een jonge onderzoeker. De drempel moet laag zijn. Bij de affaire-Stapel ging het ook mis omdat je moest melden bij de rector. Tot slot propageren wij preregistratie. Je meldt dan de opzet van je experiment van tevoren aan. Zo is er geen ruimte om achteraf je hypothese bij te stellen wat nogal eens onbewust en onbedoeld gebeurt.'